Gmina Olsztynek leży na obszarze Pojezierza Olsztyńskiego, wchodzącego w skład krainy geograficznej zwanej Pojezierzem Mazurskim, w północno zachodniej części obszaru "Zielone Płuca Polski". Znaczna część terenu jest objęta ekologicznym systemem obszarów chronionych.
Granice gminy Olsztynek w większości mają charakter naturalny, stanowią je rzeki i jeziora. Na wschodzie obszar gminy ogranicza rzeka Łyna. Północną granicę stanowią brzegi jeziora Łańskiego i Pluszne, koryto rzeki Pasłęki i jezioro Sarąg. Południowa granica jest wyznaczona przez brzegi jezior Tymawskiego i Mielna. Granica zachodnia przebiega wzdłuż kanału łączącego jezioro Mielno z jeziorem Szumówko, brzegu jeziora Wielki Omin, koryta rzeki Drwęcy i brzegu jeziora Gugowo.

W gminie Olsztynek znajduje się 66 miejscowośći, zamieszkanych przez ponad 13 840 ludzi. Sam Olsztynek liczy około 7620 osób.
Olsztynek ma bardzo dogodne połączenia komunikacyjne. Prowadzi tędy międzynarodowa trasa E-7, z Warszawy do Gdańsk. Odgałęzieniem drogi E-7 jest droga krajowa nr 51, wiodąca do Olsztyna i dalej przez przejście graniczne w Bezledach do Kaliningradu.

Przez Olsztynek przebiega również linia kolejowa Warszawa-Olsztyn.
W planach jest budowa lotniska regionalnego na terenach położonych między Sudwą a Wilkowem.